تفاوت “قصور پزشکی” و “تقصیر پزشکی” در این است که در “تقصیر ” نوعی عمد نهفته است و اراده قبلی در آن دخالت دارد؛ اما در “قصور ” نوعی غفلت وجود دارد که از روی سهو اتفاق میافتد. تقصیر پزشکی ماما مصادیقی دارد که بیاحتیاطی، بیمبالاتی، نبود مهارت و رعایت نکردن نظامات دولتی، مصادیق آن را تشکیل میدهد.
قانونگذار در قانون مجازات اسلامی، مصوب سال 1392، مصادیق تقصیر پزشکی یا همان خطای جزایی را شامل: بی احتیاطی و بی مبالاتی میداند و نبود مهارت و رعایت نکردن نظامات دولتی، ذیل بیاحتیاطی و بیمبالاتی قرار میگیرند.
مسلما براساس قانون مسوولیت مدنی، فردی که به دیگری آسیبی وارد میکند، باید این آسیب را جبران کند؛ اما آیا در چنین شرایطی ماما را باید به مجازاتهای کیفری چون زندان نیز محکوم کرد؟ این دقیقا شرایطی است که در حال حاضر جامعه مامایی با آن روبرو شده و از آن احساس نگرانی میکند.
باید خطاهای پزشکی را به درجهها و سطوح مختلفی تقسیم کرد و براساس شدت و حدت خطای رخ داده، مجازات مناسبی برای آن در نظر گرفت. در این رابطه سه حالت زیر مفروض است:
– حالت نخست: گاه پزشک براساس وظایف خود عمل میکند و در عین حال که تبحر لازم را نیز دارد بیمارش دچار مشکلی میشود که حتی ممکن است منجر به فوت بیمار شود؛ مثل انجام زایمان به وسیله پزشک با تبحر لازم و با امکانات مناسب که منجر به بروز عارضه و فوت بیمار شدهاست.
به نظر میرسد چنین رخدادی بیشتر از آنکه خطا و قصور محسوب شود، باید یک حادثه دانسته شود که ماما هیچگونه تقصیری در ایجاد آن نداشته و بنابراین قابل مجازات کیفری هم نخواهد بود. در چنین شرایطی منطقی به نظر میرسد که جبران خسارتهای مادی و معنوی بیمار بهوسیله پزشک ، مجازات مناسبی برای او باشد.
– حالت دوم: گاهی پیش میآید که پزشک به علت شرایط خاص ایجاد شده، آنگونه که باید، در انجام وظایف خود عمل نمیکند و اتفاقی و به شکل غیرعادی، نتیجهای متفاوت از نتیجه معمول حاصل و بیمار دچار مشکل میشود.
مثلا شرایطی که ماما باید در عرض چند لحظه تصمیم بزرگی برای انتخاب روش درمان بیمار اورژانسی بگیرد و در چنین شرایطی به علت استرس زیاد و نبود زمان کافی برای تعقل و گرفتن تصمیم منطقی، بیمار دچار مشکل میشود.
در چنین شرایطی نیز منطقی به نظر میرسد که جبران خسارتهای مادی و معنوی بیمار به وسیله ماما، مجازات مناسبی برای او باشد.
– حالت سوم: زمانی ماما بدون رعایت موازین و قواعد علمی و قانونی، اقدام به عملی میکند که منجر به وارد شدن آسیب به بیمار میشود. مثلا پزشکی بدون تخصص لازم، اقدام به سقط جنین در مطب میکند که حین عمل، بیمار دچار ایست قلبی شده و فوت میکند. در چنین حالتی به نظر میرسد که علاوه بر جبران خسارتهای مادی و معنوی، باید مجازاتهای کیفری بسیار جدی نیز برای پزشک خاطی در نظر گرفته شود.
در واقع در چنین حالتی تقصیر و خطای عمدی پزشک مطرح است که لازم است چنین فردی به شدیدترین وجه، مورد بازخواست انتظامی و قضایی قرار گیرد. مسلما اکثر قریب به اتفاق خطاهای پزشکی در 2 گروه اول و دوم قرار میگیرند و فقط تعداد بسیار معدودی از خطاهای پزشکی در گروه سوم جای خواهند گرفت که قطعا غیر قابل چشمپوشی خواهد بود.
بیشتر شکایات بیماران یا اطرافیان آنها از فعالان پزشکی در خصوص “خطا در تشخیص”، “بیاحتیاطی” و “بیمبالاتی در معالجه و درمان بیماران” یا “مراقبتهای بعد از زایمان” است. برابر قانون، تخلفهای مامایی شامل سهلانگاری در انجام وظیفه، رعایت نکردن موازین علمی، شرعی و قانونی، افشا کردن اسرار و نوع بیماری، انجام اعمال خلاف شئون مامایی، جذب بیمار از طریق تبلیغات گمراهکننده و فریفتن بیمار است.
– تقصیر، جنبه عمومی دارد، مگر در موارد خاصی که قانونگذار استثنا کرده باشد؛ بنابراین تقصیر پزشکی، علاوه بر اینکه جنبه خصوصی دارد که با جبران خسارت و پرداخت دیه از سوی فرد خاطی همراه است، جنبه عمومی نیز دارد و مرتکب، با حبس و جزای نقدی یا محرومیت از حقوق اجتماعی، مجازات میشود.
– علاوه بر قانون مجازات اسلامی که به ماهیت تقصیر پزشکی و جرایم مرتبط با آن، میپردازد و مجازات حاکم بر جرایم و تقصیرات را مقرر میکند، قانون آیین دادرسی کیفری نیز، نحوه اثبات دعوی و چگونگی اثبات و رسیدگی به آن را بیان کرده است. در این رابطه تقصیر پزشکی با اخذ نظریه کارشناسی، از سازمان پزشکی قانونی یا سازمان نظام پزشکی اثبات میشود.
کارشناسان حقوق پزشکی و دارویی ما در خصوص کلیه دعاوی پزشکی و داروئی پاسخگوی شما خواهند بود.
